Głuszce zasiedlają gęste lasy w północnej Eurazji – od Szkocji po Syberię. Poszczególne populacje są jednak coraz bardziej izolowane, a zasięg występowania staje się wyspowy.
Preferują rozległe, stare bory iglaste i mieszane o gęstym runie i podszycie, ze zwartą pokrywą ziół i kępami krzewinek. Zwykle występują w pobliżu wody – torfowisk lub strumyków.
W Polsce można jeszcze spotkać głuszce tylko w 3 lokalizacjach: Puszczy Augustowskiej i Solskiej, oraz w Karpatach.
Głuszec to największy ptak grzebiący w Europie. Dymorfizm płciowy jest wyraźny. Samiec osiąga 100 cm długości ciała, 135 cm rozpiętości skrzydeł i 6,5 kg wagi. Jest więc dwukrotnie większy od samicy.
U samców głowa, szyja, spód ciała i kuper są czarne z szarymi cętkami. Skrzydła i grzbiet są brązowe z białą plamą na ramionach. Na piersi pióra maja zielonkawy, metaliczny połysk. Ogon jest czarny, dość długi i zaokrąglony. Nogi są opierzone. Dziób głuszca jest żółty i zakrzywiony, a wokół oczu widać czerwoną plamę, która powiększa się w okresie godowym i tworzy tzw. różę.
Samica, której długość ciała sięga 65 cm, rozpiętość skrzydeł – do 100 cm, a waga – nieco ponad 2,5 kg, jest ubarwiona ciemnobrunatnie i płowo. Ma to imitować suchą ściółkę. Na wierzchu ciała występuje rdzawo-białe poprzeczne prążkowanie, głównie na piersi. Na spodzie jest dużo wyraźniejsze. Gardło i wole samicy jest jednolicie brązowe.
Podobne ochronne upierzenie mają młode ptaki.
Głuszce prowadzą osiadły tryb życia. Nie migrują, ani nie odlatują na zimę. Samce są samotnikami. Samice tworzą grupy od lata do połowy lutego.
W ciągu dnia żerują na ziemi. Noce spędzają na drzewach, unikając drapieżników.
Głównym pożywieniem tych ptaków w zimie są igły i pędy krzewów i drzew iglastych (sosny, świerka, jodły) oraz pąki drzew liściastych. Latem uzupełniają dietę o jagody, borówki, żurawiny i inne owoce leśne, nasiona, pąki, trawy, liście i ziarna zbóż, czasem owady.
Głuszce znane są z widowiskowych toków, które trwają od III do V. Obszar zajmowany przez jednego samca liczy nawet 20 ha! Samiec rozkłada wachlarzowato ogon, wyciąga głowę i stroszy skrzydła. Wydaje niezbyt donośny odgłos składający się z czterech części (fraz), które nazywa się kolejno: klapaniem, trelowaniem, korkowaniem i szlifowaniem. Pieśń godowa tworzy spójną całość, powtarzaną o poranku nawet 200 razy.
Gdy pojawia się samica, samce zaczynają ze sobą walczyć – skaczą naprzeciw siebie, podobnie jak koguty domowe, atakując się dziobami i silnymi pazurami. Po tokach głuszce nie łączą się w pary. Samice wysiadują i wychowują młode same.
Gniazdują w ukryciu. Samica raz w roku (zazwyczaj w maju) składa 6-12 kremowo-beżowych nakrapianych jaj. Okres inkubacji trwa 26-28 dni. Młode głuszce stają się lotne w 2–3 tygodniu życia. Żywią się głównie bogatymi w białko owadami, zwłaszcza mrówkami i ich larwami. Usamodzielniają się już jesienią.
Wg IUCN głuszec zaliczany jest do kategorii LC (Least Concern) – najmniejszej troski. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy głównie ze względu na niszczenie i zmiany zachodzące w obrębie siedlisk.
W Polsce od 1995 r. głuszec objęty jest ochroną gatunkową ścisłą. Wymaga ochrony czynnej. Wokół tokowisk obowiązuje strefa ochronna: cały rok w promieniu 200 m, a od 1 lutego do 31 sierpnia w promieniu 500 m. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek narażony (VU). Dawniej był to ptak zasiedlający cały kraj. W latach 2016–2018 liczebność populacji szacowano już tylko na 260–315 tokujących samców.
Głównymi zagrożeniami dla głuszców są zmiany w środowisku (fragmentacja lasów i ich przesuszanie, wyrąb starodrzewia, wprowadzanie monokultur leśnych), wzrost liczebności naturalnych wrogów oraz niepokojenie przez ludzi, kłusownictwo, a do 1995 r. również polowania.
Kilka placówek państwowych i prywatnych zajmuje się obecnie hodowlą i reintrodukcją głuszca. Jednym z najbardziej znanych ośrodków jest ten prowadzony w Nadleśnictwie Wisła. Początki hodowli miały miejsce w 2002 roku, a dokonano ich przy współpracy z prof. dr hab. Romanem Dziedzicem i przy finansowym wsparciu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Z uwagi na niewielką liczebność głuszców w Polsce, pierwsze jajka niezbędne do założenia hodowli pozyskano w Białorusi. Wylęgnięte z nich pisklęta już w następnym roku przystąpiły do toków i składania jajek.
