Tamaryny cesarskie zamieszkują korony drzew w wilgotnych lasach tropikalnych Ameryki Południowej w południowo–zachodniej Amazonii (Brazylia, Peru, Boliwia).
U obu płci sierść jest szara z domieszką rdzawobrązowego koloru, dłonie i stopy czarne, a ogon brązowy. Głowa tamatyn cesarskich jest mała. Jasna krawędź nad oczami odgranicza ciemną część twarzową od szarego wierzchu głowy. Oczy i uszy są duże. Uwagę zwracają charakterystyczne długie, białe wąsy. Kończyny są czarno zakończone, przednie znacznie krótsze od tylnych.
Długość ciała to 23-26 cm, a ogona ok. 35-42 cm. Waga sięga 400–550 g.
Gatunek jest monogamiczny i prowadzi nadrzewny, dzienny tryb życia.
Żyje w małych grupach rodzinnych składających się z 2–10 osobników. Najwyższą pozycję w stadzie zajmuje najstarsza, aktywna seksualnie samica. Ciąża trwa ok. 140–150 dni. Zazwyczaj w miocie rodzi się tylko 1–2 młode. Samiec uczestniczy w opiece nad potomstwem. Młode osiągają dojrzałość płciową w wieku ok. 15 miesięcy.
Tamaryny cesarskie dożywają wieku ok. 20 lat w warunkach hodowlanych.
Gatunek jest wszystkożerny. Podstawą diety są owoce, nektar kwiatów i soki drzew, ale jedzą też owady, drobne kręgowce i ptasie jaja.
Kategoria LC (Least concern) na Czerwonej Liście IUCN – gatunek najniższego ryzyka. Objęty Europejskim Programem hodowlanym EEP, wpisane do II załącznika konwencji CITES.
Zagrożeniem dla gatunku jest urbanizacji siedlisk, ale jego liczebność jest stabilna.
