Foki szare spotyka się w płytkich wodach szelfu kontynentalnego, na piaszczystych wybrzeżach i skalistych wysepkach w rejonach zasobnych w ryby. Zasięg ich występowania obejmuje zachodnią i wschodnią część północnego Oceanu Atlantyckiego – od regionów umiarkowanych po subarktyczne, w tym Morze Bałtyckie.
Długość ciała samicy do 2m, a samca do 2,5 m. Waga samicy to 100–190 kg, a samca 170–310 kg. Samice są więc widocznie mniejsze i drobniejsze od samców.
Foki mają wrzecionowaty kształt ciała. Pokrywa je gęste futro. Grzbiet jest szary, część brzuszna żółtawobiała. Widoczne są ciemne plamy. Ubarwienie ciemnieje z wiekiem. Charakterystyczny dla gatunku jest wydłużony pysk podobny do psiej kufy. Brak jest małżowin usznych. U samców dodatkowo występuje szersza szyja z pofałdowaną skórą, większe są też nozdrza, a ubarwienie ciemniejsze, często jednolite z nieregularnymi plamami.
Foki szare prowadzą stadny, dzienny tryb życia. Porozumiewają się za pomocą różnych dźwięków i uderzeń płetwami o własne ciało. W nocy śpią na lądzie lub w wodzie. Co kilkanaście minut wynurzają się, aby zaczerpnąć powietrza. To zjawisko określa się mianem snu jednopółkulowego.
Polują samotnie lub w niewielkich grupach na ryby, skorupiaki, głowonogi, okazjonalnie też na ptaki. Żerują na płytkich wodach na głębokości 60–100 m, ale mogą nurkować na głębokość ponad 300 m. Wstrzymują oddech nawet na 30 minut. Dziennie zjadają ok. 4–6% swojej masy ciała.
Zwykle odpoczywają na lądzie w pobliżu wody, aby w razie potrzeby móc szybko uciec przed zagrożeniem.
W okresie rozrodczym samce gromadzą haremy liczące ok. 10 samic. Ciąża trwa 11,5 m-ca, w miocie zazwyczaj rodzi się 1 młode. Szczenięta przychodzą na świat raz w roku w okresie od września do marca (w zależności od obszaru, na którym występuje dana populacja). Oseski osiągają długość 90– 105 cm i wagę 11–20 kg. Ciało szczenięcia pokryte jest białym, gęstym futrem zwanym lanugo. Matka opiekuje się młodym krótko i karmi je mlekiem przez ok. 3 tygodnie. Mleko foki szarej zawiera jednak nawet 50% tłuszczu, więc masa ciała oseska po 3 tygodniach karmienia wzrasta nawet 4-krotnie (1,5 kg/dzień).
Żyją ok. 40 lat.
Kategoria LC (Least concern) na Czerwonej Liście IUCN – gatunek najmniejszej troski. Objęty Europejskim Programem Hodowlanym. Stan populacji światowej ma tendencję wzrostową.
