Leniwiec dwupalczasty występuje w północno-wschodniej i południowej Wenezueli, Gujanie, Surinamie, Gujanie Francuskiej, północnej i środkowej Brazylii oraz w górnej części dorzecza Amazonki w południowo-zachodniej Kolumbii, wschodniego Ekwadoru oraz północno-wschodniego i wschodniego Peru.
Jego siedliskiem są korony drzew w lasach tropikalnych.
Leniwiec dwupalczasty jest największym przedstawicielem podrzędu liściożerów na świecie. Dymorfizm płciowy nie występuje.
Długość ciała (bez ogona) wynosi 540–880 mm. Masa ciała 4–11 kg. Co ciekawe, te rozmiary znacznie ustępują wymarłym przedstawicielom rodziny leniuchowcowatych. Olbrzymi naziemny Megalonyx jeffersonii miał aż 3 m długości i ważył około 1 tony!
Ciało leniwców pokrywa długie i gęste futro barwy jasnobrązowej bądź płowej. Podszerstek nie występuje. Twarz zabarwiona jest na jasny brąz i nie rosną na niej włosy. Sierść na brzuchu jest jaśniejsza niż na grzbiecie. U osobników młodych futro jest ciemniejsze i bardziej miękkie. Wydłużone przednie i tylne kończyny są praktycznie tej samej długości. Przednie kończyny zakończone są 2 długimi, zakrzywionymi szponami. Jest to cecha charakterystyczna leniuchowcowatych. Ich kuzyni – leniwcowate – mają 3 szpony. Obie grupy mają po 3 pazury na kończynach tylnych.
Leniwce dwupalczaste są nazywane najwolniejszymi zwierzętami świata. Osiągają prędkość ok. 30 m dziennie. Poruszają się w koronach drzew, zwisając z gałęzi. Na ziemię schodzą rzadko, właściwie tylko po to, aby zmienić drzewo lub wypróżnić się (to ostatnie robią tylko raz w tygodniu z powodu niskiego tempa metabolizmu). Po gałęziach poruszają się z nosem skierowanym ku górze, w przeciwieństwie do leniwców trójpalczastych. Są też zaskakująco dobrymi pływakami.
Są aktywne i żerują głównie nocą. Śpią nawet 15 godzin – głównie w ciągu dnia. Zwijają się wtedy w kulkę w rozwidleniu gałęzi.
Te z natury łagodne zwierzęta nie tylko unikają drapieżników, ale potrafią zaciekle się bronić używając ostrych pazurów.
Leniwce, choć to ssaki, są zależne od warunków środowiskowych i temperatura ich ciała może wahać się o więcej niż 10°C. Zimno może spowodować śmierć mikroflory jelitowej, a w konsekwencji – samego zwierzęcia, które nie może już trawić pokarmu.
Mają doskonały węch, ale przy dobrym oświetleniu słabo widzą. Nie rozróżniają też kolorów. Potrafią wydawać całą gamę różnych dźwięków, choć zwykle są ciche.
Leniwce dwupalczaste prowadzą samotniczy tryb życia, choć czasem grupa samic zajmuje to samo drzewo. W ogrodach zoologicznych z powodzeniem utrzymywane są też w parach.
Sezon rozrodczy trwa cały rok. Samica obwieszcza ruję donośnym nawoływaniem. Samce, jeśli zajdzie taka potrzeba, walczą o samice zwisając z gałęzi za nogi i machając przednimi łapami. Bójka trwa do czasu zepchnięcia jednego z rywali z gałęzi. Wydaje się to bardzo niebezpieczne, ale ciało leniwca bez uszczerbku znosi upadek nawet z wysokości 30 m. Ciąża trwa ok. 10 miesięcy. Zazwyczaj rodzi się 1 młode, które samica nosi na brzuchu lub grzbiecie i zajmuje się nim przez ok. 5 miesięcy. Samice dojrzewają szybciej, ok. 3 roku życia, samce dopiero 4-5 roku. Dożywają wieku ok. 27 lat.
Leniwiec dwupalczasty odżywia się głównie roślinami: liśćmi, gałązkami, owocami razem z nasionami. Dzięki temu rozsiewają rośliny, którymi się żywią. Obserwowano również koprofagię (konsumowanie własnego stolca). Podczas trawienia pokarm fermentuje. Powstający metan jest wchłaniany do krwioobiegu i wydychany. Pokarm leniwców jest bardzo ubogi w substancje odżywcze i energetyczne – zwierzęta są energooszczędne: praktycznie przyjmują tyle energii, ile zużywają.
Wodę pozyskują głównie z pokarmem i zlizując rosę z liści.
IUCN uznaje leniwca dwupalczastego za gatunek najmniejszej troski – LC (Least concern).
Spadek liczebności mogący zagrozić istnieniu gatunku ocenia się jako nieprawdopodobny. Gatunek zasiedla też obszary chronione.
Zagrozić mu może utrata siedlisk spowodowana pożarami i intensywną wycinką drzew na obszarze Amazonii. Inne zagrożenia mogą stanowić linie energetyczne i drogi, rzadziej polowania dla mięsa.
